Het RFID-datamodel voor openbare bibliotheken maakt grootschalig gebruik van RFID-technologie in de logistieke processen mogelijk zonder hoge kosten en leveranciersafhankelijkheid.

De introductie van RFID in de zelfbedieningsomgeving heeft inmiddels zijn succes bewezen en veel efficiencywinst ten opzichte van het conventionele uitleenproces opgeleverd. Deze efficiencywinst wordt gebruikt om energie te steken in nieuwe taken van de bibliotheek.

Read the English version

Internationale standaardisatie

Bij een correcte toepassing van RFID-datamodel versie 5.0 kan te zijner tijd een soepele overgang plaatsvinden naar ISO 28560, de internationale standaard voor RFID. Door de actieve participatie van Nederland in de ISO-werkgroep voor het standaardisatieproces (zelfs als editor) is geborgd dat de overstap straks eenduidig en soepel kan verlopen. Bij de samenstelling van het internationale datamodel onder de vlag van de International Organization for Standardisation (ISO) bleken de Nederlandse openbare bibliotheken internationaal gezien koplopers in de toepassing van RFID. RFID in bibliotheken is ook een van de meest omvangrijke RFID-toepassingen in Nederland. Dat is iets voor bibliotheken om trots op te zijn, zo bleek bijvoorbeeld bij het bezoek van EU-ambtenaar Santucci aan de OB Amsterdam in november 2010.

Historie

De Nederlandse openbare bibliotheken hebben vanaf 2003 op grote schaal RFID-technologie ingevoerd bij hun logistieke processen. Vervanging van de barcode door een RFID-tag leverde met name een optimale oplossing voor zelfbediening bij uitlenen en terugbrengen. Voorafgaand aan de brede uitrol van RFID is door de branche zelf een landelijke standaard voor het datamodel van de tag opgesteld. NBD/Biblion levert sinds de invoering van dit datamodel de centraal geleverde uitleenklare media die zijn voorzien van tags die zijn geprogrammeerd met object identifiers. Vrijwel alle bibliotheken hebben ook hun andere toeleveranciers verplicht RFID-tags volgens dit datamodel te leveren.

Bij de implementatie van het datamodel zijn de afgelopen jaren in de praktijk enkele problemen gesignaleerd. Op verzoek van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) heeft het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) samen met Stichting Bibliotheek.nl (BNL) een nieuwe versie van het datamodel laten opstellen om via relatief eenvoudige aanpassingen deze problemen weg te nemen. Door deze aanpassingen, in combinatie met een beetje extra discipline, kunnen door de uniforme landelijke aanpak met RFID nog betere prestaties worden geleverd en meer voordelen worden behaald.

Keurmerk en certificering

Het project is uitgevoerd in het kader van de projectorganisatie van het Keurmerk informatiearchitectuur van SIOB. De inhoudelijke werkzaamheden zijn uitgevoerd door adviesbureau M&I/Partners.

Bij de opstelling van versie 5.0 is een klankbordgroep van ervaren experts uit de bibliotheekpraktijk actief betrokken. Ook zijn leveranciers van RFID en bibliotheekautomatiseringssystemen geconsulteerd.

Om problemen ten gevolge van onvolledige of foutieve implementatie te voorkomen en op te lossen worden voorbereidingen getroffen om leveranciers van RFID-systemen te certificeren. Met het oog op gebruik van RFID bij de verdere ketenintegratie (plankklaar leveren) zullen ook de bibliotheken zelf via de certificeringsnormen (2014-2017) worden aangesproken op een correcte naleving.

Het Nederlandse datamodel RFID in Openbare Bibliotheken

Het Nederlandse datamodel heet Generiek Programma van Eisen voor RFID in Openbare Bibliotheken (GenPvE). In juni 2003 is versie 1 van het GenPvE als branchestandaard vastgesteld door de ledenvergadering van de VOB. Eind april 2011 heeft het VOB-bestuur versie 5.0 van het GenPvE vastgesteld. Deze is alleen beschikbaar in de Engelse taal en is vooral bedoeld voor leveranciers. Bij versie 5.0 is een Nederlandstalige toelichting beschikbaar, bestemd voor bibliotheken, die ingaat op de achtergronden en toepassing van het datamodel.

Informatie over Object Identifiers

Zoals in het datamodel beschreven voorzien de Object Identifiers alle media van een uniek nummer. De unieke identificatie van leenobjecten is niet alleen van belang binnen de eigen bibliotheek maar ook bij de informatieuitwisseling over en het verkeer van documenten tussen bibliotheken onderling, zoals in de nationale bibliotheekcatalogus en bij landelijk lenen. De Object Identifiers worden uitgegeven door het SIOB. Vanuit administratieve overwegingen worden deze Object Identifiers alleen verstrekt aan partijen die RFID-labels leveren aan openbare bibliotheken in Nederland en Vlaanderen.

• Bent u een Openbare Bibliotheek? Vraag dan bij uw leverancier van RFID-labels om Object Identifiers.
• Bent u een leverancier van RFID-labels of van RFID-labels voorziene media aan bibliotheken, dan kunt u Object Identifiers aanvragen bij Evert Slot, slot@siob.nl.

Informatie over Bibliotheek Identifiers (ISIL)

Voor het uniek kunnen aanduiden van een bibliotheek worden RFID-labels voorzien van Bibliotheek Identifiers. De Bibliotheek Identifier is een uniek internationaal standaardnummer voor elke bibliotheekorganisatie en wordt ook gebruikt in de Nationale Bibliotheekkaart. De Nederlandse Bibliotheek Identifiers zijn tot stand gekomen conform ISO 15511: International Standard Identifier for Libraries and Related Organisations (ISIL). Gekozen is voor een systeem waarbij aangesloten wordt bij het bestaande nummersysteem van NCC/IBL. De nummerreeksen voor openbare bibliotheken en provinciale en landelijke openbare bibliotheekvoorzieningen worden in overleg met de KB en OCLC beheerd door de VOB. De Bibliotheek Identifiers zijn opgenomen in het Jaarboek Openbare Bibliotheken. Hier is een lijst met ISIL-codes van openbare bibliotheken te vinden en hier een lijst met ISIL-codes van provinciale en landelijke bibliotheekorganisaties. Indien twee of meer bibliotheken fuseren stelt de VOB in overleg met de nieuwe organisatie uit de Bibliotheek Identifiers die reeds in gebruik zijn een nieuwe Identifier vast voor de nieuwe organisatie. De niet meer gebruikte Identifiers moeten dan in de geautomatiseerde systemen naar de nieuwe Identifier verwijzen waardoor bestaande RFID-labels in gebruik kunnen blijven. Zie de lijst met ISIL-codes van de fusieorganisaties die na 2003 zijn ontstaan.

Contact

Bij vragen kunt u contact opnemen met Evert Slot: slot@siob.nl.